Ireli, Azerbaijan’s eager tool of oppression

Now. Do I like abusing little defenseless kids? No, I don’t. Well, yes. I do. If it’s an Ireli kid. If you ever wanted to do a movie featuring an operetta regime and their clueless club of cheerleaders, just look at the dictatorship running the country of Azerbaijan and the youth organization supporting it. It’s called Ireli Public Union.

A grieving mother at a protest rally in Baku - by Ilkin Zeferli

A grieving mother at a protest rally in Baku – by Ilkin Zeferli

Let’s set the stage. Azerbaijan is a small, ex-Soviet country in the South Caucasus, tucked between Russia to the North and Iran to the South. Its geographical situation alone provides Azerbaijan with the continued interest of everyone from Moscow to Peking, from Brussels to Washington DC, from Jerusalem to Ankara and Tehran. The Caspian Sea to its East gives Baku oil and gas riches; to its West, Armenia provides Azerbaijan with a reason for conflict and war.

Dictatorships come in differents sizes, shapes and structures. The one ruling in Baku is built on the legacy of president Heydar Aliyev, a former KGB-general who overthrew the democratically elected government of president Elcibey in the early 1990’s and founded family-run authoritarian rule. Heydar projected strength, security and a sense of national unity to an uncertain people in shaky, post-Soviet times and amidst a war with Armenia over Nagorno-Karabagh, a war that Azerbaijan was losing badly. Until this day, Armenia occupies a large swath of Azerbaijani territory, while the dispute over the status of Nagorno-Karabagh remains unresolved. Ethnic tensions and the occasional violence between Armenians and Azerbaijani’s are nothing new. But the war between Armenia and Azerbaijan, still very much on, has been providing an added excuse for both governments to instill a profound hate of the other in the minds of their peoples. The NK-conflict also provides a convenient subterfuge to keep an iron grip on the affairs of state. After all: there is a war going on.

While the old Aliyev was able to make his people believe he gave them security, unity, nation-building and patriotic pride, his son Ilham, who took over when his father died, lacks any kind of national vision or agenda. His reign has seen a government, that at its very beginning might still have been, partially at least, about building Azerbaijan, fall into being solely about stuffing the pockets of a kleptocratic alliance of families and special interests that controls all energy resources and vital parts of the economy. With devastating results to the quality of government, to the state of Azerbaijan’s public institutions and services, and to any sense of individual freedom and quality of life. On the Economist’s latest EIU Democracy Index, Azerbaijan is defined as an authoritarian regime, ranking 140 out of 167, with a score of 3.15 out of 10. The Press Freedom Index of Reporters Without Borders puts Azerbaijan at 156 out of 179 countries.Transparency International has a yearly Global Corruption Index: Azerbaijan is way down below at 139 out of 174.

Pick any yardstick you like. Despite its outwardly modern image, its well-designed new buildings (for which old architectural heritage had to be destroyed) or its flashy CNN commercials, Azerbaijan’s prosperity is a flimsy facade. By any international measure, the Aliyev-regime has turned Azerbaijan into one of the world’s most oppressive, corrupt, dysfunctional, unfree, undemocratic, economically failed societies. In an environment that was controlling and totalitarian from the very beginning, your only way of social and economic advancement is siding with the powers that be. Those who refuse to trade off their political rights for some measure of social standing and a shot at making a quick buck through favoritism, well: they get marginalized, persecuted, or killed. And the problems are getting worse, not better.

So. This is Azerbaijan. A country with a great history, natural beauty, freedom-minded people, fabled hospitality, the birth place of some of the world’s greatest literature and works of art. But with a government that uses oil and gas wealth not to build schools, health care, public infrastructure, housing, but to enrich the elite. And to buy the attention of the international community, bring international events to Baku, win favors from the powerful, the privilege to sit at the high tables of Davos, DC, Brussels. Having robbed the country and its people blind, what the regime craves now is the recognition of the international community. Western leaders in particular.

To be fair: those same Western leaders have an ambivalent track record when it comes to dealing with Azerbaijan. On one hand, many democratic countries invest handsomely in the development of democracy, human rights, rule of law, and economic progress of the Azerbaijani people as a whole. On the other, Azerbaijan is an important pawn in the regional game of power and access to energy, and no government in Europe or North-America is willing to alienate Azerbaijan and drive it into the hands of, say, Russia or China. The Azerbaijani regime knows this all too well, and plays its cards cautiously, balancing one foreign interest against the other. The best, long-term, stable, trustworthy and friendly partnerships are built with democratic governments and truly open societies. But unfortunately, this truth is lost on your average decision maker in the democratic West.

Back to abusing little kids. When I was living in Baku myself, working on democracy, good governance and political issues, Ireli was nothing but an empty shell. A token pro-Aliyev youth movement that didn’t do much of any consequence, besides trying to get funds from the European Union to throw away on international exchanges for the sons and daughters of the corrupt elite. Ireli was to sit tight and shut up until the moment of need would arrive, when the regime wanted a countervailing force against some protest movement, that at that point still was to materialize with any importance.

Not too long ago, that moment came. First, a new kind of dissident youth networks gained ground and started to stage activities mocking the government, its corruption, and the deplorable state of society and public services. Their actions got some attention. Then, the old, persecuted and marginalized political parties joined forces. Again, yes, but this time they included groups and independents from civic life. Most recently, social unrest hit some of the smaller towns outside Baku. Rural people got fed up with the stealing and arbitrary use of power by local governors, and took to the streets. Then, a young soldier, a conscript, was murdered by his senior officers. Finally, an Azerbaijani author, Akram Aylisli, was courageous enough to write a story set against the conflict with Armenia over Nagorno-Karabagh. In his book, he self-searchingly questioned his own nation’s attitudes towards their neighbours. A daring, much needed thing to do. But an explosive act too, endangering his life.

So. Something stirred in the waters. People got jailed, family members harassed and threatened, but this was in itself nothing new. Protests erupted, and this time, people could cite social causes for their dissatisfaction, not primarily political ones. This time, it was about justice and fairness.

Ireli sprang into action to defend their overlord, president Ilham Aliyev. On Twitter, Facebook, and elsewhere, they started playing down the extent of the malcontent. The size of the protests. And attacking dissidents. Suddenly, to me at least, the group that I got to know as a bunch of lethargic and spoiled little rich kids turned out to be not so lethargic anymore. In the past few years, it turned out, Ireli had been built up to play the attack dog for the regime quite aggressively.

What do I find so infuriating about the likes of Ireli? I guess the anger goes back to notions about complicity to tyranny set forth so meticulously by Hannah Arendt. In times of oppression, it is those that roll with the system that actively perpetuate it. It’s the opportunism, the jockeying for a good position in life, in business, in government, the perspective of a personal reward, that makes people opt for a place in the system of repression. They’re not forced to. They choose consciously. They are not mistaken or misguided. It is not that they believe its for the good of the country. They know very well it is only for the good of their own pockets. And for this, they willingly turn themselves into a tool to repress, criminalize and attack the voice of dissent. Every time an Ireli kid claims he loves his country: somewhere, a little truth fairy dies.

This human failure is of all times, of everywhere, I know that. Still. If we resign to it and remain silent, we also become perpetrators.


Atoomayatollahs: spoorboekje bij de nieuwe gesprekken tussen Iran en de wereld

Op dinsdag 26 februari komen Iran en de internationale gemeenschap weer bij elkaar om te onderhandelen over Iran’s vermeende kernwapenprogramma. In Kazachstan dit keer. Niet de meest voor de hand liggende locatie misschien, maar het is nu eenmaal een land dat neutraal genoeg is voor beide partijen. De laatste keer dat er op topniveau werd gesproken was in Moskou, afgelopen juni.

Vanaf morgen praten Iran en de P5+1 opnieuw over een oplossing voor een oplopend conflict. Vijf vragen over de gesprekken in Kazachstan, en vijf antwoorden.


Wie zitten er eigenlijk aan tafel?

De hoofdonderhandelaar voor Iran is Saeed Jalili, de voorzitter van de Nationale Veiligheidsraad en een vertrouweling van de Opperste Leider, de geestelijke Ali Khamenei. En dus niet, zoals je misschien zou verwachten, de minister van Buitenlandse Zaken, Salehi, of een van zijn vertegenwoordigers. De verklaring daarvoor is dat in het Iraanse systeem de zeggenschap van de president – Ahmadinejad – en zijn kabinet over buitenlandbeleid zeer beperkt is. Over de grote vraagstukken wordt rechtstreeks door Khamenei en zijn eigen mensen besloten.

‘Internationale gemeenschap’ is een term die eensgezindheid suggereert. Maar zo is het natuurlijk niet, en de meeste naties in de wereld zitten niet aan de onderhandelingstafel. Deze internationale gemeenschap bestaat uit de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, dus de Verenigde Staten, Rusland, China, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Het vijftal wordt aangevuld met Duitsland. Daarom wordt dit gezelschap wel de P5+1 genoemd. De delegatie wordt aangevoerd door Lady Ashton, de ‘minister van Buitenlandse Zaken’ van de Europese Unie.

Bijkomende complicatie: Iran zit tegenover een nogal bonte verzameling landen. Geen van hen wil dat Iran zich ontwikkelt tot atoommacht, maar daar houdt de vergelijking ook meteen op. Elke tegenspeler in de P5+1 heeft een ander soort relatie  met Teheran, en onderling verschillende belangen.

De verhoudingen tussen Iran en Amerika zijn al verzuurd sinds 1979, het jaar van de islamitische revolutie en de gijzeling van Amerikaans ambassadepersoneel in Teheran (Ben Affleck kreeg net een Oscar voor zijn film Argo, die over die gijzeling gaat). De Verenigde Staten was ook de eerste die Iran sancties oplegde, in 1996 geformaliseerd in een wet, de ISA (Iran Sanctions Act) die later werd uitgebreid met nog veel meer sanctie-instrumenten.

Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland, het EU-smaldeel in de P5+1, hebben allen een verschillende en soms gecompliceerde historie met Iran. Maar Europa heeft een veel directer belang bij Iran dan de VS. In de eerste plaats vanwege de geografische nabijheid: Iran grenst aan de Europese Economische Ruimte (Turkije) en de Europese ‘nabuurstaten’ Armenië en Azerbeidzjan. Bovendien is Europa een belangrijke afnemer van olie, het belangrijkste Iraanse exportproduct, en zou dat ook voor gas kunnen worden. Tenslotte speelt Iran potentieel een belangrijke rol als ‘hub’ van gas en goederen tussen Europa en Centraal-Azie. In termen van veiligheid, handel en energie zijn de ontwikkelingen rondom Iran dus van veel rechtstreeksere invloed op Europa dan op de VS.

Rusland en Iran zijn elkaars traditionele geopolitieke tegenstrevers in met name de Kaukasus, Afghanistan en sommige Centraal-Aziatische landen (zoals bijvoorbeeld Tajikistan, een Iraans-sprekend land). Met name in de Noord-Kaukasus en in Azerbeidzjan vreest Moskou de islamisering die vanuit Iran wordt gestimuleerd. China tenslotte is een willige energie-consument en handelspartner voor Iran die bovendien, net als Rusland en Iran, actief zoekt naar eigen voordeel in de wankele machtsbalans van Centraal-Azie.

Ook voor wat betreft opvattingen over internationale interventie verschillende de drie ‘blokken’ binnen de P5+1 onderling sterk. De VS leunen vaker op het sanctie-instrument om het gewenste resultaat te bereiken. Europa heeft traditioneel een voorkeur voor de wortel in plaats van de stok, en probeert meer via positieve prikkels veranderingen te bevorderen. Rusland en China staan wantrouwig tegenover het benutten van internationale besluitvorming en multilaterale actie om soevereine landen te dwingen tot wijzigingen.

Waarom zijn er eigenlijk sancties tegen Iran?

Het doel van de sancties is Iran te dwingen om op een verifieerbare manier te bewijzen dat het Iraanse nucleaire programma uitsluitend is bestemd voor vreedzame burgerdoeleinden. Iran is partij bij het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) dat onder andere bepaalt dat aangesloten landen geen (verdere) kernwapens ontwikkelen en verspreiden. Het toezicht op de nucleaire activiteiten in de aangesloten landen ligt bij het Internationaal Atoomagentschap, de IAEA.

In de afgelopen jaren is de indruk ontstaan, om te beginnen bij de IAEA, dat Iran onvoldoende openheid van zaken geeft over de aard van het atoomprogramma. Sinds 2006 heeft om die reden de VN Veiligheidsraad zes resoluties aangenomen waarin Iran wordt opgeroepen delen van zijn atoomprogramma stop te zetten. Iran weigert dat. Daarom hebben vanaf 2006 verschillende landen en internationale organen – waaronder de VN en de Europese Unie – net als de VS ook sancties ingesteld.

Aard en omvang van die sancties verschillen sterk. Terwijl de Amerikaanse maatregelen in de loop der jaren zo omvangrijk zijn geworden dat ze vrijwel alle handel met Iran verbieden, of in elk geval praktisch onmogelijk maken, hebben de EU en de VN een aantal sancties getroffen dat lijkt op dat van de VS, maar het totale aantal sancties is veel minder groot en verstrekkend.

Waar gaan de onderhandelingen op dit moment over?

Het conflict spitst zich op dit moment toe op het feit dat Iran hoogverrijkt uranium (20% en hoger) produceert. Dat is zeker nog geen wapenklaar uranium (daarvoor is een verrijkingspercentage van bijna honderd procent nodig) en het is niet per se verboden onder het NPV; maar in civiele atoomprogramma’s is het veel gebruikelijker om laagverrijkt uranium, 5%, te maken.

Iran zegt dat het hoogverrijkt uranium nodig heeft, onder meer voor de productie van medische isotopen. Maar de kernreactor in het Nederlandse Petten bijvoorbeeld, een grote wereldwijde maker van medische isotopen, stopte enkele jaren geleden met het verrijken tot 20%. Het probleem met hoogverrijkt uranium is dat het veel sneller tot wapenkwaliteit is te verrijken dan laagverrijkt uranium. Bovendien produceert Iran zijn hoogverrijkt uranium op een locatie, Fordow, die in het geheim werd gebouwd en diep onder een berg ligt. Daarnaast krijgt de IAEA er veel te beperkt toegang toe.

Aan de andere kant staan de sancties. Hoe groot de schade is die ze aanrichten aan de Iraanse economie is onderwerp van verhit debat, maar zeker is dat de olie-export, Irans belangrijkste inkomstenbron, met ongeveer 50% is gedaald en ook andere soorten export, zoals van olie-gerelateerde producten, vrijwel onmogelijk is gemaakt. Daardoor komen veel minder inkomsten (en dus ook buitenlandse valuta) binnen. Het gevolg is onder meer dat de Iraanse overheid belangrijke subsidies op levensbehoeften niet langer kan financieren en dat de voorraden buitenlandse valuta opraken, waardoor de import steeds moeilijker wordt.

Een nieuw Amerikaans sanctiepakket maakt nu bovendien vrijwel alle transacties met Iran onmogelijk, door nu ook te verbieden (naast al bestaande verboden op betalingen in Amerikaanse dollars en euro’s) dat handel plaatsvindt met als tegenprestatie goud of andere edelmetalen, waardoor de Iraanse export, met name natuurlijk olie, verder wordt lamgelegd.

Wat houden de gesprekken in Kazachstan in en leveren ze wat op?

Het eerste probleem is dat de twee partijen twee verschillende soorten onderhandelingen willen. Iran wil een stap-voor-stapbenadering, een proces waarin partijen gelijk oplopen in het geven en nemen: Teheran geeft wat toe op het probleem van het hoogverrijkte uranium, de P5+1 verzachten de sancties wat, en zo verder. Maar wat de VS en Europa willen is dat de Iran de eerste stap zet en de onderhandelingen begint met 3 belangrijke concessies: het stopzetten van de verrijking tot 20%, sluiting van de Fordow-installatie en naar het buitenland verschepen van zijn voorraad hoogverrijkt uranium.

Sluit ook niet uit dat Iran zal proberen het gesprek te verbreden buiten het atoomprogramma en de sancties zelf: Iran wil een belangrijke regionale macht zijn (in bijvoorbeeld Irak, Afghanistan, de Zuid-Kaukasus, de Golf, Bahrein, Palestina en tot op zekere hoogte Libanon en Syrie), maar ziet zich daarbij telkens de weg versperd door de VS en zijn regionale bondgenoten. Teheran zal willen proberen te benadrukken dat het land is omsingeld door vijandige machten. Dat het land zelf een vaak zeer schadelijke rol speelt in de landen om zich heen zal het daarbij natuurlijk onvermeld laten, en de VS hebben, door hun zichtbaarheid, de schijn tegen.

Zullen de gesprekken in Almaty iets opleveren? Nee. Niets substantieels in elk geval. Het is erg onwaarschijnlijk dat Iran, dat zich het mes op de keel voelt gezet, de unilaterale eerste stap zal maken zoals de VS en Europa dat lijken te wensen. Het kan zijn dat Rusland en China zullen proberen een compromis te vinden; zoals gezegd, de belangen en geopolitieke gewoontes binnen de P5+1 zijn zeer verschillend. Zelfs Europa zou nog een middenpositie kunnen innemen. Maar de kans op succes is erg klein.

Als het dan toch niks wordt, waarom zitten de landen dan überhaupt bij elkaar?

Simpel: om erger te voorkomen. Beide zijden begrijpen dat voortgang van gesprekken op zich (en dat is dus niet hetzelfde als voortgang in de gesprekken zelf) nodig is om militaire escalatie te vermijden.

Het doel van de gesprekken is dus: gesprekken. De volgende ronde zal waarschijnlijk plaats gaan vinden in september, nadat eerst, in juni, de presidentsverkiezingen in Iran zijn gekomen en gegaan. De P5+1 zetten in op een uitputtingsscenario. Ze hopen dat in het najaar het effect van de sancties op de Iraanse economie zo grondig zal zijn dat Teheran als vanzelf met concessies komt.

Iran daarentegen hoopt dat het vindingrijk genoeg zal zijn om hun olie op een alternatieve manier te exporteren en een nieuwe klantenkring aan te boren. Ook hoopt Teheran in de loop van het jaar de internationale opinie meer aan zijn kant te krijgen en vooral: een wig te drijven tussen de leden van de P5+,1 waardoor de eensgezindheid verdwijnt of zelfs de sancties worden verzacht.

Beide verwachtingen lijken op dit moment ijdele hoop. En zoals het er nu uitziet, zal ook in september geen definitieve oplossing worden gevonden.

Democracy: 10 simple rules for successful transition from authoritarian to democratic rule

As we are deposing dictators (or aspiring to do so) all across the Middle-East, the Caucasus and Central Asia, the day after the party can make one feel a bit hung-over, and even despairing when looking at the daunting task ahead. Don’t worry, it has been done many times before you. In Africa, in Latin-America, and in Europe. Lessons have been learned. And trust me: transforming societies doesn’t have to be rocket science.

The benefits of democracy and the rule of law are not as universally accepted and self-explanatory anymore as twenty to thirty years ago. But the bad reputation these concepts have gained in recent years often stem from them having been implemented incompletely. In addition to that, the idea that a democracy governed by the rule of law is somehow at odds with, say, religion or culture, is utterly false. In the long run, truly democratic countries with a fair legal and judicial system, open society and open economy stand a much better chance of becoming stable, secure, prosperous nations with something to gain for everyone, than any other system.

Without any claim to infallibility, my years in international democracy, governance and media development have taught me these 10 simple rules for successful transition from authoritarian to democratic rule.

1. Take your time. Have all major political forces sign off on a technical government of non-political, authoritative experts that run the country for 3-4 years without parliamentary or other interference.

2. Clean up all legislation to ensure open, transparent, fair, non-discriminatory, inclusive, governmental, economic, social and legal processes. Incorporate human rights treaties and agreements.

3. Reform the bureaucracy, military, police and judiciary. Clear out obviously criminal and/or corrupt and inefficient officials from the very top on downwards. But leave everyone else in place, regardless of affiliation. They know how to run things.

4. Reform and retrain the judiciary and correctional system to restore trust in court independence.

5. Introduce unbiased and true education in all schools and in public campaigns about the country’s history, past faults and achievements, and integrate universal human rights and concepts of equality, non-violence and non-discrimination.

6. Reform the economy. Eradicate monopolies and oligarchies. Undo the close ties between government branches, officials and business enterprises, economic sectors. Create level playing field, access to economic activities for previously disenfranchised, non-connected individuals and groups.

7. Facilitate independent, pluralist media. Boost professional journalism colleges and trainings. Always remain responsive and accountable to journalists, even if they ask uneasy questions.

8. Facilitate a wide variety of civil society organizations. But fund only consortia of diverse, state-independent, non-ideological NGO’s.

9. Design an electoral system that ensures access to and participation in decision-making for all social groups, classes. Make sure that minorities, also those formerly in power, win something and feel they remain part of the process. Enforce a clean, free and fair voting process and result, pre- and post-election, even in the smallest and remotest of areas.

10. Invest in political party building. Facilitate effective campaigns that connect all parties and their ideas to the public. Train high quality future politicians that understand democracy is about trust, compromise, open communication and transparent decisions, sharing benefits between majorities and minorities, and long term gains for your constituency rather than short term ones.

Now, and only now: vote.

Nee, Obama en Barroso. Een dictator is geen betrouwbare partner

Terwijl in Cairo de protesten tegen president Mubarak hun tweede dag ingaan, wordt in Tunis nog druk gesleuteld aan de vorming van een interim-regering. Er zijn zeker parallellen tussen de revolutionaire gebeurtenissen in Tunesie en Egypte, maar er zijn evenzovele verschillen. En of een of beide van deze volksopstanden tegen een brute dictator uiteindelijk zal leiden tot de totstandkoming van een echte democratische rechtsstaat, is nog zeer twijfelachtig. Daarvoor is het gebrek aan een brede goed geschoolde middenklasse in de beide landen misschien te groot, en de macht van de corrupte bovenlaag en de Islamisten misschien te overheersend. Hoezeer ook de revolutie in Tunesie en Egypte – op dit moment – gedreven lijkt door een seculiere, progressieve bundeling van krachten en niet door religieuze traditionalisten: echt onafhankelijke, liberale en democatische partijen in het Midden-Oosten hebben meestal geen regeringservaring en geen in de maatschappij en het volk gewortelde organisatie. Dat gegeven alleen al kan de deur in een later stadium nog wijd open zetten voor een terugkeer van oude regimegetrouwen, of de Moslimbroederschap.

Maar wat prettig is aan de omverwerping van Ben Ali in Tunesie en de gebeurtenissen in Cairo, en goed nieuws voor iedereen die zich bezighoudt met de internationale bevordering van mensenrechten en democratie, is dat de Verenigde Staten nu tot hun afgrijzen zien wat velen in het vak van internationale samenwerking al jaren zeggen: nee, Washington, een dictatuur is op de lange termijn geen stabiele partner.

In weerwil van het beeld dat Irak en Afghanistan oproepen is de Amerikaanse buitenlandpolitiek er traditiegetrouw op gericht de Amerikaanse (en, vaak bijgevolg, de Europese) belangen niet primair via directe interventie te verzekeren, maar via bondgenootschappen. En om waar dat nodig is bondgenoten te verwerven om tegenwicht te bieden aan regionale grootmachten, ‘middle powers’ die de Westerse belangen zouden kunnen schaden.

Van alle donoren in de wereld steken de Amerikanen het meeste geld in democratiebevordering, vooral via instituten als NDI (National Democratic Institute for International Affairs), en zijn Republikeinse tegenhanger, IRI. Maar in authoritaire landen die een strategische relatie onderhouden met DC, blijft die bevordering van democratie en mensenrechten maar al te vaak beperkt tot pappen en nathouden.

Het fundamentele probleem met die tactiek openbaart zich nu in de Maghreb, en straks mogelijk elders: de premisse dat een dictator in ruil voor steun zal blijven leveren, is vals. Niet alleen kan een andere grootmacht langskomen en hem overtuigen de andere kant te kiezen (zie bijvoorbeeld de balanceeroefening tussen de VS en Rusland van Alijev in Azerbaijan en zijn Centraal-Aziatische collega’s); niet alleen kan een authoritair regime min of meer zelfstandig besluiten dat het van nu af aan de Amerikanen niet meer nodig heeft (Chavez in Venezuela, Saddam in Irak); het blijkt nu dat, zelfs in landen zonder democratische traditie, een schijnbaar hopeloos volk de hele kliek naar huis kan sturen.

Ook de Europese Unie en de grote Europese landen bedienen zich van dit recept. Er is ook vaak geen korte-termijn alternatief; want als je nu een gaspijpleiding nodig hebt, of het recht van overvlucht, ontbreekt het je aan de tijd om te wachten tot de oppositie sterk genoeg is om de tiran te verdrijven. Bovendien: of die oppositie bereid zal zijn met je samen te werken, is meestal een open vraag.

Dit soort harde lessen is niet nieuw. Toch valt het te hopen dat de VS, en Europa, dit keer wel inzien dat het hoog tijd is om serieus te beginnen met een andere investeringsstrategie, als het gaat om het creeren van bondgenoten overzee. Steek je geld en je energie in de ondersteuning van organisaties en partijen die werkelijk de fundamentele internationale waarden van politieke en economische vrijheid, rechtvaardigheid, sociale gelijkwaardigheid, transparantie en vrede voorstaan. En die mensen zijn er. Het is een langetermijnstrategie, en ondertussen zullen sommige directe belangen verloren gaan. Maar het is geen idealisme; het is pure Realpolitik. Want alleen zo verzekert het Westen zich van duurzame en betrouwbare partnerschappen, en stelt het de eigen belangen voor de toekomst zeker.

January 20, 1990. Terror in Baku

Today, January 20th, the Azerbaijani’s commemorate one of the darkest days in the events associated with the break down of the Soviet-Union and their country’s independence.

During my years in the Caucasus, especially in Baku, I’ve heard many stories of the people that lived through those uncertain, violent and often murderous days of reckoning. For some, breaking the ties with Russia meant liberation; for others, the loss of their political link to Moscow and the wider Soviet empire also meant a loss of social and cultural interconnection, security and stability.

This is the original CNN report of January 20, 1990.

A Despot removed, a Regime changed?

With President Ben Ali gone and the so-called Jasmin Revolution well under way in Tunesia, an interesting if somewhat baffling kind of wishful thinking seems to be taking hold of large sections of the media in both the Middle-East and elsewhere. The line of reasoning goes something like this: Tunesia will take a turn for the better, and here’s to hoping that Algeria, Jordan, Egypt and other countries will too. Some even muse that the ripple of change will spread from Tunesia not only through the Arab world, but to the rest of Africa, the Caucasus and Central Asia too.

Many believe that political change happens when the masses join forces and oust the brutal dictator that rules them. This view is somewhat romantic. More times than not, the ripple of change starts at the top, not the bottom. A dictatorship is never a one-man show. It’s a pyramid of many other powerful actors and factions. A despot is ousted by people that were once high up in the ranks of the regime themselves, or still are, and that inspire trust in the other members of the regime and the military. Albeit that simultaneous popular revolt can be helpful. The old King has outrun his usefulness and has become a liability for the other members of the ruling class. They want another King, and the powers that be hope that the new guy won’t change the state of affairs too much.

In the Middle East, in Central Asia, and in the Caucasus, that state of affairs is marked by a few recurring elements: the political elite and the state are one and the same. And the men that are in charge of the country, are also in charge of its main money makers: its companies and natural resources. The bureaucrats, the military leaders and their families and dependents profit from their combined hold on political and economic power.

As long as bread and oil are cheap, and taxes are not actually expected to be paid (because after all: the regime does not need taxes to enrich themselves) most people are content to accept their overlord’s political oppression, curbing of human rights, corruption and bad state of public services. As long as they are left alone when they keep their head down. It’s as it has always been and as it will always be, they’ll say. Added to that, true political opponents of the regime – of the kind that never was in power to begin with – typically do not inspire much confidence amongst the middle class and the masses. They are not often viewed as a credible alternative to the one that’s in charge right now.

For the most part, the countries that are in turmoil now do not have any form of democratic tradition, nor any reliance on the rule of law. One result is that, once the despot is ousted, public trust that someone who comes out of nowhere – a revolt leader for instance, or parties that have forever been in opposition without governing experience – could actually run the country is very low. Instead, the people would tend to rely more on some (former) number Two or Three from the regime. Because they would trust him to run the country smoothly, with support rather than active resistance from the bureaucracy and military, and because it’s better to have the devil you know, than the one you don’t know.

So, more likely than not, Tunesia and other countries will continue to be ruled by just another off-shoot of a corrupt and incompetent elite. And if he manages to soothe the public with price reductions and a symbolic measure or two, nothing will be heard from the uprising again.

Is this the only option? Of course not. It is possible that a former regime loyalist takes the reigns, but that he is a truly reformed man, who believes that only true political and economic reform will serve his and his country’s people’s long term interest.

Look for the signs. Who stays, and who goes from the Halls of Power in the upcoming weeks? Will oppressive laws be abolished quickly? Will the state loosen it’s grip on the economy and the country’s resources? What happens to the privileges of the elite? Is the unrest a case of the masses, or are the middle and higher classes involved too? It’s developments like these that would separate the reformer from the poseur. Until then, free and democratic countries and their leaders should be very careful about who they support in the political struggle that is unfolding. We don’t know who our friends are yet.

Azerbaijan, Iraq: telling inconvenient truths will get you killed, or jailed. Press Freedom in 2010

You know what the problem is?”, Adnan told me once. “Your kind of international organizations, you talk a lot, but in the end, you don’t do a thing.”

He wasn’t entirely wrong. Considering that countries like his tend to behave much more brutally towards their own citizens than towards us internationals. As long as we don’t go too far, or pry too deep. Adnan is in jail now, in Azerbaijan. For making a video blog that, with the use of sarcastic humor, denounced the blatant corruption of the regime that rules his country. For the way he chose to help his society move forward: for exposing, for putting what is wrong up for public discussion. In short: for journalism. And for all our talks, diplomatic demarches, behind-the-scenes lobbying or other self-important behavior we foreigners like to spend our working hours on: there’s not a damn thing any of us can do about it.

I work for a different organization now, in a different country. But I think Adnan’s point was slightly more universal in nature. Often, we show a lot of pretense. We internationals, we come in full of ambition, and filled with hope of contributing to change. And all too often, we tend to overestimate the impact we can make.

Reality today is (or perhaps it has always been that way) that all the UN’s, NDI’s, OSCE’s and Press Now’s can only do their work in yet another a fishy smelling country as long and as far as the local powers allow them to. And the dictator-of-the-day does not usually bow for fancy sounding acronyms of yet another expat working for yet another foreign club, trying to tell him how to run his affairs. He allows us to be there only as long as our presence serves his own aim: to look good, or at least to look non-sanctionable, in the eyes of the West. And to be allowed into the company of world leaders, at the prestigious tables of international conferences.

Geopolitical logic usually dictates restraint from the side of the free and democratic West. Because most of the time, there are bigger interests at stake than the occasional blogger. And it is not very common for the stars to align themselves in such a way that morals and interests both call for international intervention.

Azerbaijan, a small country tucked between Russia and Iran, important to the West for its oil and gas, and its position convenient for our Western military and intelligence efforts in the region, is not likely to be the beneficiary of such an alignment any time soon. That is, as long as the regime doesn’t start shooting or torturing too many dissidents. Moderate shooting and torturing, as has been the case for many years now, is just fine though. Just ask any Western diplomat in Baku about the priority given back home to their weekly messages on human rights, or about the seniority of their desk officer in their foreign ministry.

So the Azeri’s will have to forge their own destiny. And all we can do is to cheer them on a little bit.

My current place of work, Iraq, is a different story altogether. Here, some in the West did believe morals and interest went hand in hand tightly enough to warrant interference. So, in 2003, we marched in, ousted Saddam and started to restore Iraqi society into a pre-Baathist, secular, civilized and intellectual state.

How wrong we were.

Today in Iraq, human rights activists, civil society workers and journalists can only do their work as long as the thing they denounce, is a thing of the other group, sect or tribe. Restraints and oppression do not, or not yet, come from the side of the state, like in Azerbaijan. They come from group leaders, rogue fighters, increasingly corrupt businessmen slash politicians. The importance of group-identity, ethnicity and religion is on the rise; secular, democratic thinking, working for the common good, is under siege, and fading.

And again, journalists pay the price. They either conform, or they are at constant risk. Independent media are rare; telling inconvenient truths does not come with a reward. It will get you killed, or jailed.

So is the work of international organizations in countries like Azerbaijan and Iraq pointless? Certainly not. But there are real lessons to be learned about what we do, and how we go about it. For the sake of those that really matter: the lone individuals that stick their necks out in their own country.