Iran, P5+1, Istanboel: snelle eerste observaties

Op zaterdag 14 april kwamen Iran en de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, samen met Duitsland (P5+1), bijeen in Istanboel om te spreken over het vermeende kernwapenprogramma van Teheran.

In de komende dagen en weken zal ongetwijfeld meer bekend worden over de details van de bijeenkomst; nu beperken alle partijen zich nog tot algemene verklaringen over de goede sfeer. Dat is op zich niet onbelangrijk, gezien het feit dat eerdere overleggen eindigden in niets en alleen maar bleken bij te dragen aan de oplopende spanning.

Een paar snelle eerste observaties:

De bijeenkomst duurde maar een dag (de informele diners de avond ervoor niet meegerekend) en lijkt, veel meer dan velen hoopten, een ‘onderhandeling over onderhandelingen’ te zijn geweest dan een inhoudelijke bespreking van de zorgen die over en weer leven.

Er waren twee plenaire delen, waartussen enkele bilaterale gesprekken plaatsvonden: Iran met Rusland, Iran met China, en Iran met Ashton, die de EU-landen vertegenwoordigt en de hoofdonderhandelaar is voor de gehele P5+1. Geen bilateraal gesprek dus tussen de VS en Iran. De Amerikaanse delegatieleider Wendy Sherman had zo’n een-op-een-gesprek met Jalili wel aangevraagd, en het Iraanse staatsgecontroleerde persbureau ISNA meldde ook dat zo’n bilateraal gesprek wel zou plaatsvinden. Maar dat bericht werd al snel weer ingetrokken.

Een bilateraal gesprek tussen de VS en Iran zou een historische doorbraak in de relaties tussen de twee landen zijn geweest. Nu was er een mooie kans voor Teheran om te laten zien dat het de-escalatie wil met Washington. Maar Jalili heeft de uitgestoken hand van Sherman dus niet aangegrepen. Dat kan erop wijzen dat de tijd voor toenadering tot de VS nog niet rijp is voor sommige invloedrijke leden van het politieke establishment in Teheran. Het kan er ook op wijzen dat Iran in het geheel niet van plan is de relaties met Washington te ontspannen, maar eerder een wig wil drijven tussen de verschillende leden van de P5+1.

Partijen lijken de bijeenkomst in Istanboel te hebben gebruikt om kennis te maken en om een agenda te bepalen voor de 23e mei in Bagdad. Daar zou het gesprek echt, en inhoudelijk, van start moeten gaan.

Interessant is dat Iran wel lijkt te hebben geprobeerd om uitstel te krijgen van het olie-embargo van de EU tegen Iran, dat op 1 juli moet ingaan. Maar Ashton zou hebben gezegd dat maatregelen alleen door alle partijen gezamenlijk, en in onderlinge samenhang, kunnen worden genomen.

Istanboel heeft in elk geval geleid tot het besluit een volgende stap te zetten in de gesprekken. Straks op 23 mei in Bagdad dus. Maar over de kern van de zaak is niets besloten, terwijl daar toch mogelijkheden voor lagen en Iran ook vooraf had aangekondigd met een pakket nieuwe voorstellen naar Istanboel te komen.

Ondanks de geforceerde glimlach van de onderhandelaars en de lofuitingen over de goede sfeer is in die zin de uitkomst van zaterdag dus op zijn best onduidelijk. De problemen zijn vooruit geschoven, terwijl er steeds minder tijd is om een conflict af te wenden.

De Verenigde Staten kan niet worden verweten dat ze een afwijzende houding hebben ingenomen; ze hebben zich duidelijk opengesteld voor een diplomatieke oplossing, zelfs in de vorm van een rechtstreeks, bilateraal gesprek met Iran. Het is Teheran dat, kennelijk na enige twijfel en intern overleg op de dag zelf, niet op dat aanbod is ingegaan.

Iran kon twee dingen doen, in Istanboel. Goede wil tonen, of de internationale gemeenschap aan het lijntje houden. Het deed een beetje van beide.

[UPDATE 15/04] Saeed Jalili, de Iraanse delegatieleider, geeft interview aan Euronews waarin hij zich zorgen maakt over de ernstige gevolgen voor de landen van de Europese Unie van het ‘door de Amerikanen opgelegde’ olie- en handelsembargo tegen Iran. Gelet op zijn poging in Istanboel om olie-embargo uitgesteld te krijgen (zie hiervoor), lijkt het erop dat Iran een wig wil drijven tussen de VS en de EU, en eerst concessies wil verkrijgen op de tegen het land ingestelde sancties, voordat het toegevingen van Teheran op uraniumverrijking wil bespreken.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s