D66: wanneer partijleden in het duister tasten

Weer schiet D66 zichzelf in de voet. Nadat de Amsterdamse fractie en afdelingsbestuur door interne twisten deelname aan het College verspeelden, bezwijkt nu de stadsdeelfractie in Amsterdam-West onder een gebrek aan politieke stuurmanskunst. De fractie is nu gesplitst in een D66A en een D66B. Onenigheid binnenskamers over een moeilijk politiek dossier, de positie in de coalitie met PvdA en GroenLinks, en het politiek leiderschap werd het vijftal Democratische deelraadsleden en hun stadsdeelwethouder teveel. De achtergrondmuziek: een litanie van oud zeer, onwil, onkunde en gebrek aan ervaring.

Ruzie en incompetentie in een fractie zijn zeker niet aan D66 voorbehouden. Alle partijen kampen ermee. Het leedvermaak dat de wat kleingeestiger en onervarener leden van andere partijen vertonen nu D66-West in moeilijkheden verkeert, is dan ook misplaatst. Politiek leedvermaak is een boemerang.

Maar in vergelijking met andere gevestigde partijen verslikt D66 zich relatief vaak in dit soort bedrijfsongevallen. De oorzaken daarvoor liggen in de manier waarop D66 zijn politieke vertegenwoordigers selecteert en in de interne partijcultuur.

Samenstelling van lijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen gebeurt bij D66 volledig door de leden. Het partijbestuur heeft daarbij geen formele rol. De ledenvergadering kan besluiten een adviescommissie – wijze mannen en vrouwen die het politieke klappen van de zweep kennen – in te stellen om de leden van hun oordeel te voorzien. Maar dat hoeft niet, en het advies is nooit bindend. Op landelijk niveau is de procedure de laatste jaren geprofessionaliseerd en is de invloed van de partijleiding op de uiteindelijke lijst groter geworden. Maar plaatselijk blijft veel afhankelijk van het toeval.

Succes van dit op zich prijzenswaardige open en democratische systeem hangt in hoge mate af van de vraag hoe goed geinformeerd de leden zijn over het functioneren van de kandidaten in het verleden, dan wel hun vermogen om in de komende raadsperiode te excelleren. Ook belangrijk is dat de betreffende partijafdeling niet wordt gekenmerkt door interne verdeeldheid en een overmaat aan kliekjesvorming.

Maar vaak zijn leden niet goed geinformeerd en is het partijbestuur zelf te onervaren en onmachtig om effectieve regie te kunnen voeren. Zelfs als leden regelmatig partijbijeenkomsten bezoeken – wat doorgaans maar een kleine groep politieke activisten doet – dan nog bieden dat soort gelegenheden te weinig zicht op het daadwerkelijke functioneren van individuele raadsleden, hun productiviteit en succes, hun plaats binnen de fractie, hun gezag, en hun verhouding tot de rest van de gemeenteraad en het college.

Een andere belangrijke oorzaak waardoor de leden in het duister tasten is de gesloten doofpotcultuur die D66 en andere partijen kenmerkt. Een slecht functionerend raadslid wordt niet openlijk aan de kaak gesteld. Men wil de vuile was niet buiten hangen, en er heerst angst voor slechte publiciteit. Bovendien: de rol van beul betaalt zich meestal niet uit in klinkende politieke zege. Zeker niet bij D66, waar mensen graag keurig met elkaar omgaan. Maar een gevolg van die geslotenheid is wel dat leden die buiten de kleine kring van direct betrokkenen en vertrouwelingen staan, van niets weten. Totdat het te laat is.

Dit alles maakt dat D66-fracties vaker dan bij andere partijen het geval is een explosief mengsel vormen van onervaren maar populaire politieke debutanten, wrokkige afgewezen lijsttrekkerskandidaten, en mensen die simpelweg totaal ongeschikt zijn. Schoksgewijze groei, samenvoeging van stadsdelen en fracties, gevoelige dossiers, deelname aan coalities met overheersende politieke partners verergeren de problemen.

Maar dit zijn altijd terugkerende risico’s. En plotselinge grote verkiezingswinsten, gepaard gaand met veel nieuwe leden en gekozenen, mogen een excuus heten voor nieuwe partijen. Maar een 45-jarige als D66 kan zich daar niet meer op beroepen. De structuren moeten die schommelingen kunnen opvangen en hoge prioriteit geven aan behoud van institutioneel geheugen en ervaring, het invoeren van nieuwe leden, en het snel en pro-actief selecteren en opleiden van politiek talent. De juiste mensen inzetten om dit soort factoren het hoofd te kunnen bieden is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van een partij zelf.

Het selectiesysteem en de partijcultuur van D66 dwingen kandidaten zich populair of in elk geval bekend te maken bij de leden, en bestraffen open en transparante beoordeling van de ervaringen met en de competentie van kandidaten. Dat bekendheid nodig is hoeft geen probleem te zijn, maar D66 zou moeten willen breken met het te vaak voorkomende euvel dat een kandidaat waardering oproept door zijn glimlach, terwijl zijn prestaties matig tot slecht waren. En dat kan, door veel meer nadruk te leggen op een geobjectiveerde, transparante en doorlopende beoordeling van het politieke presteren van kandidaten en eerlijk en volledig inzicht te geven in het verleden; en in het geval van nieuwkomers een grondige toetsing van het CV, en een professionele test op de kwaliteiten die nodig zijn om succesvol als fractielid te kunnen opereren. Naast de al bestaande instrumenten van interviews, debatten met leden, en andere momentopnames.

De les die D66 en andere partijen zouden moeten trekken is: stel de leden in staat goed geinformeerde keuzes te maken. Maak echte afrekenbaarheid van de kandidaat belangrijker dan populariteit.

NOOT in het belang van volledige openheid en ter voorkoming van gezemel: de auteur was ruim twintig jaar lid van D66 en kende binnen die partij vele successen, maar minstens zo veel mislukkingen. Na drie jaar partijloosheid werd hij in januari 2010 lid van de PvdA, maar hij is op geen enkele manier politiek actief. Al sinds 1999 actief met sleutelen aan centrum-linkse samenwerking. Hij zal D66, PvdA en andere progressieve en gematigde partijen altijd een zeer, zeer warm hart toedragen.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s